Zamek w Karpnikach

Zwiedzony: 10 sierpnia 2008

Obiekt zabytkowy

nr rej.: 211 z 16.06.1950

,
0°C
Zamek w Karpnikach
Początek XX w.

Położenie:

Zamek w Karpnikach – 

(niem. Fischbach), 

w południowo–zachodniej części wsi, 

w powiecie 

jeleniogórskim, 

w województwie dolnośląskim, 

w Polsce.

Opis:

Zamek został zbudowany w XIV wieku prawdopodobnie przez Henryka Czirna, właściciela Płoniny i Sokolca. W kolejny wiekach zamek był kilkakrotnie przebudowywany, a jego obecny wygląd pochodzi z 1846 roku i jest zasługą architekta niemieckiego Friedricha Augusta Stülera z wykorzystaniem projektów jego nauczyciela, Karla Friedricha Schinkla z czasów jego pobytu w Karpnikach w 1832 r.. W 1978 zamek przystosowano do użycia jako ośrodek wypoczynkowy, a później sanatorium dla dzieci. Obecnie budowla jest nieużytkowana i ponownie jest własnością prywatną.

Pierwotne założenie obronne w Karpnikach (wówczas Vischbach) zostało wzniesione w XIV wieku, prawdopodobnie przez rycerza Czirna. Było ono nieregularne i składało się z budynku mieszkalnego oraz narożnej cylindrycznej wieży. W dokumentach z 1369 roku zamek wymieniany był jako własność Clericiusa Bolcze (Clercos von Bolitz). W roku 1438 pozbył się go niejaki Cuncze von Predel, a nabywcą został rycerz Cuncze Beeler von Rychenbach. Kilka lat później dobra przeszły na własność Hansa Schoffa-Gotschego, kanclerza księstwa świdnicko-jaworskiego, pana na Kamienicy i Zamku w Chojniku.

Niewielką budowlę powiększył w roku 1475 Kacper Schoff-Gotsch. Składała się ona wówczas z wieży oraz dwóch budynków, które połączone murami tworzyły dziedziniec. Całość usytuowana była na otoczonej fosą sztucznej wyspie. W 1580 roku Adam Schoff Gotsch sprzedał Karpniki Melchiorowi Friedrichowi baronowi von Kanitz und Talewitz. Nowy właściciel rozpoczął całkowitą przebudowę w stylu renesansowym i choć w 1593 zamek ucierpiał od uderzenia pioruna, prace budowlane ukończono. Podczas przebudowy z przełomu XVI/XVII stulecia wzniesiono nowe skrzydła, odnowiono wieżę, fosę otoczono murami i zmodernizowano wnętrza. Zakończenie prac przypadło na rok 1603, o czym świadczy data na jednym z istniejących do dziś portali. Między rozbudową renesansową, a neogotycką dokonano pomniejszych przekształceń, m.in. wieża otrzymała barokowy hełm, a w XVIII wieku zamkowy czworobok podwyższono o jedną kondygnację.

Przez cały okres funkcjonowania zamek bardzo często zmieniał swych właścicieli. W okresie wojny trzydziestoletniej zmarł w nim Christoph Friedrich von Kanitz und Talewitz, który wcześniej cały majątek zapisał żonie Lucretti. Ta zaś przekazała go swemu wujowi Reimarowi Friedrichowi von Winterfeld. Wdowa po nim oddała posiadłość córce Elizabeth Christiane baronowej Schonaich Carolath Beuthen, a po jej zgonie Karpniki otrzymała przyrodnia siostra Anna Elizabeth. W roku 1679 sprzedała ona dobra karpnickie Balthazarowi Leopoldowi von Hayn. Pochodzący z tej rodziny Phillip Antoni odstąpił je w 1725 Franzowi Wilhelmowi von Schaffgotsch. Następnie po bezdzietnej śmierci Franza w roku 1774 majątek stał się własnością skarbu państwa, a trzy lata później krzeszowskiego klasztoru cystersów. Już jednak w 1784 pałac odkupił baron i późniejszy hrabia Friedrich Wilhelm von Reden auf Hameln und Bennigsen, by po trzech latach odsprzedać go pruskiemu ministrowi do spraw Śląska, którym był wtedy Karol Georg Heinrich, hrabia von Hoym. W roku 1789 nowym właścicielem wsi został Kaspar Konrad baron von Zedlitz.

Od jego wuja w 1822 kupił zamek dla siebie oraz żony Marianny książę Wilhelm von Hohenzollern, brat króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III i wkrótce zlecił jego przebudowę w stylu neogotyku angielskiego. Projekt prac przygotował oraz kierował nimi niemiecki architekt Friedrich August Stüler. Zmiany rozpoczęto od założenia romantycznego ogrodu w stylu angielskim. Postawiono w nim różnorodne budowle, takie jak Chata Marianny, cieplarnia i szwajcarski domek. W południowej części parku stanął pomnik Archanioła Michała, upamiętniający Leopolda, brata księżnej.

W czasach, kiedy Karpniki należały do niemieckiej rodziny panującej, zgromadzono tu wiele pamiątek, organizując na pierwszym piętrze muzeum i udostępniając je wybranej publiczności. Prezentowano w nim wyroby rzemiosła artystycznego, rzeźby, zbiory klejnotów, dawną broń, stare witraże. Na pierwszym piętrze północnego skrzydła mieściła się biblioteka z bogatymi zbiorami rękopisów. W pałacu tętniło życie towarzyskie, a spośród utytułowanych gości wymienić można m.in. niemiecką rodzinę królewską, wielkie księżne rosyjskie Olgę i Aleksandrę Teodorownę, wielkiego księcia Mikołaja (późniejszego cara), licznych przedstawicieli arystokracji: Reussów, Radziwiłłów, księcia Wołkońskiego, Klaudynę z Działyńskich Potocką. Z okazji tych wizyt organizowano bale, koncerty i przedstawienia teatralne.

Podczas drugiej wojny światowej urządzono w pałacu karpnickim składnicę muzealną, stworzoną przez Gunthera Grundmanna, w której umieszczono zbiory zrabowane w państwach okupowanych przez Hitlera. Tu także przeniósł z Darmstadtu swoją kolekcję dzieł sztuki ostatni właściciel Karpnik, książę Ludwig von Hessen und bei Rhein.
Zaniedbany przez lata powojenne obiekt wyremontowano w 1962 roku, z przeznaczeniem na ośrodek kolonijny. W roku 1993 złodzieje odkuli renesansowy portal bramny i przygotowali go do wywiezienia. Na szczęście w porę udało się zauważyć szkodę, portal złożono w piwnicy i po konserwacji wrócił on na swoje miejsce. Obecnie zamek ponownie jest własnością prywatną.

 

Dojazd

Z Janowic Wielkich, które leżą 11 km na południowy wschód od Jeleniej Góry, trzeba jechać na Wojanów i skręcić w lewo na Karpniki. We wsi należy cały czas jechać główną drogą (jest to ulica Rudawska), aż do ostrego zakrętu w prawo. Na jego łuku, na wprost do kierunku jazdy jest brama, w którą trzeba wjechać, zaparkować samochód i iść prosto brukową ścieżką do lasku. Tam znajduje się zamek.

Uwaga!

Nie należy mylić ruin kościoła ewangelickiego znajdujących się w pobliżu, z zamkiem.

Galeria:

Inne zabytki w województwie dolnośląskim:

Dwór w Radomierzu

Pierwsze wzmianki o właścicielach wsi pochodzi z XIV w. kiedy to była własnością rycerza Clericusa Bolcze. W roku 1506 miejscowość została kupiona przez boczną linię bogatego rodu Schaffgotschów, którzy zarządzali majątkiem z przerwami do połowy XVII w. K. Eysymontt przypuszcza, że fundatorem dworu był Bernard I Schaffgotsch, czyli dwór powstał przed jego śmiercią w 1559 roku. Następna rozbudowa nastąpiła kiedy majątkiem zarządzał Bernard III Schaffgotsch około 1612 roku. W roku 1644 nastąpiło zniszczenie dworu, został on jednak natychmiast odbudowany. W 1779 roku w wyniku pożaru zginęły trzy osoby. W trakcie odbudowy zmieniono wygląd elewacji.

Zamek w Jaworze

Zamek w Jaworze - pierwotna warownia powstała prawdopodobnie w połowie XIII w. wzniesiona przez księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I. Założenie wieloboczne, otoczone kamiennym murem pełniło do 1368 roku rolę siedziby książąt świdnickich, a potem przez krótki czas było w posiadaniu księżnej Agnieszki, po której Jawor przejęli niemieccy możni. Wielokrotnie przebudowywany i odbudowywany po zniszczeniach (np. z wojny trzydziestoletniej) stracił swój wygląd średniowiecznej warowni. Od roku 1764 r. aż do końca II wojny światowej pełnił rolę więzienia. Zachowany zamek kryje w swym murach ślady pierwotnej zabudowy.

Zamek w Radłówce

Wieś wzmiankowana już w XIII w. Zamek wzniósł na początku XVI w. Siegmund von Zedlitz na miejscu wcześniejszej budowli. Była to regularna budowla na planie czworoboku o wymiarach 24 x 27 m, zbudowana z kamiennych ciosów, prawdopodobnie dwukondygnacyjna. Dziedziniec otaczały trzy skrzydła mieszkalne, czwarty bok zamknięty był murem, w którym znajdowała się brama.

Zamek Podskale

Zamek znajduje się na szczycie wzniesienia (422 m n.p.m., na skale wznoszącej się 25 m powyżej poziomu terenu. Istnieje kilka hipotez dotyczących jego powstania. Wspomina się o rodzinie Talkenbergów, jako budowniczych zamku, rycerzach raubritterach, a także wymienia się Henryka Brodatego, który jakoby miał postawić zamek w celu wzmocnienia południowych rubieży swego księstwa. Przed 1368 rokiem zamek przeszedł w posiadanie rodziny Dalach-Talkenberg

Ruina kościoła we Wróblinie Głogowskim

Wróblin Głogowski został wyludniony z powodu bliskiego sąsiedztwa Huty Miedzi Głogów. Obecnie znajduje się w granicach administracyjnych Głogowa i zamieszkuje go jedna rodzina. Na terenie wysiedlonej wioski stoi opuszczony kościół pw. św. Heleny. Interesujący obiekt z bardzo ciekawym wnętrzem, mogącym pomieścić zapewne kilkanaście osób. Jest to budowla klasycystyczna, salowa, wybudowana w 1810 roku z cegły. W 1964 roku została odnowiona dzięki mieszkańcom Wróblina Głogowskiego, co upamiętnia tablica we wnętrzu. Od zachodu znajduje się wieża. Świątynia jest obecnie nieużytkowana i coraz bardziej niszczeje.

Zamek w Prochowicach

Prochowicki zamek nad Kaczawą był rezydencją książąt legnickich. Rozbudowany w stylu renesansowym w XVI w. ufortyfikowany w XVII w. Podczas II wojny światowej uległa zniszczeniu część domu gotyckiego w północnym skrzydle zamku, w owym czasie powstała również wyrwa w południowo-wschodnim narożu czworobocznej wieży. Zachował się główny korpus zamku z XVI-XVII w. z wieżą oraz wały z bastejami. Od 1960 r. były prowadzone prace remontowe.

Kościół w Jakubowie

Według niepotwierdzonych do końca przekazów na tych terenach istniała już drewniana świątynia za panowania Mieszka I w roku 991. Fakt istnienia kościoła jest mało prawdopodobny ponieważ opiera się wyłącznie na tradycyjnych dawnych przekazach, ale świadczy o istnieniu wspólnoty chrześcijańskiej na tych obszarach. Nieopodal wsi Jakubowo znajduje się znane już od XII wieku cudowne źródełko miejsce do, którego udają się pątnicy. Nosi ono nazwę św. Jakuba od, którego imienia pochodzi (przyjęła się) nazwa miejscowości.

Ruina kościoła w Żeliszowie

Po wyjeździe niemieckich mieszkańców kościół pozostał w dobrym stanie, lecz nie był użytkowany zgodnie z przeznaczeniem. Początkowo urządzono w nim owczarnię, potem niszczał przemieniając się w ruinę. Utracił ołtarz, organy, ławki, żyrandole, okoliczni mieszkańcy traktowali kościół jako źródło materiałów budowlanych. Gdy dach namiotowy wieży przechylił się, został zwalony. Część więźby dachowej zawaliła się i kościół był pozbawiony ochrony przed deszczem i śniegiem.

Zamek w Czernej

Renesansowy zamek w Czernej - dzieło znanego architekta Jana Lindera. Powstał z inicjatywy Wolfganga von Glaubitza w latach 1558 - 1559. Zachowana tablica z napisem: "1558 MONTAGII NACH PFINGSTEN HAT WOLF GLAUBITZ DEN BAW AUGEFANGEN". Obiekt przebudowany w 1725 roku oraz w latach 30-stych i 50-tych XIX wieku. Jest to trzykondygnacyjna, dwutraktowa budowla z kamienia i cegły. Budynek posiada wieżyczkę od południa i jest malowniczo przykryty dwoma równoległymi dachami dwuspadowymi o renesansowych szczytach.

Zamek Kliczków

Nad brzegiem rzeki Kwisy, w zabytkowym parku stoi okazały zamek zbudowany pod koniec XIII w. przez Bolka I - księcia świdnicko – jaworskiego. W XVI w. warownia należała do księżnej Anny, a następnie przeszła w ręce rodów rycerskich: do 1387 r. byli to Kittlitzowie, później do 1391 Zeidlitzowie, a po nich do 1631 roku Rechenbergowie z Przemkowa.

Komentarze:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on whatsapp
Share on email

Ostatnio dodane:

Losowe wpisy:

ZACZEKAJ !

Jest jeszcze tyle do zobaczenia: